Niyə card-to-card modeli artıq əsas model deyil
Uzun illər ərzində kartdan-karta köçürmələr (card-to-card) Azərbaycanda P2P ödənişlərin əsas forması olub. Bu model beynəlxalq ödəniş sistemlərinin prosessinq infrastrukturu üzərində qurulduğundan, komissiyalar, gecikmələr və klirinq dövrləri ilə müşayiət olunurdu.
Ani Ödənişlər Sistemi isə fərqli yanaşma təqdim edir. Ödənişlər kartlar üzərindən deyil, birbaşa hesablar arasında həyata keçirilir və banklararası hesablaşmalar Mərkəzi Bankın vahid platforması üzərindən real vaxt rejimində aparılır.
Rəqəmsal ödənişlər üzrə dövlət strategiyası
AÖS-ə keçid dövlətin rəqəmsal ödənişlərin inkişafına yönəlmiş uzunmüddətli strategiyasının tərkib hissəsidir. 2018-ci ildə qəbul edilən dövlət proqramı nağdsız hesablaşmaların genişləndirilməsini və maliyyə axınlarının şəffaflığını əsas prioritet kimi müəyyən etmişdi.
Son illərdə nağdsız əməliyyatların həcmi əhəmiyyətli dərəcədə artsa da, növbəti mərhələ ödənişlərin sürətinin və effektivliyinin artırılması idi. AÖS bu mərhələnin əsas alətinə çevrildi.
ISO 20022 – AÖS-ün texnoloji əsası
Ani Ödənişlər Sisteminin əsas fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biri beynəlxalq ISO 20022 standartının tətbiqidir. Bu standart hər bir ödəniş mesajında geniş strukturlaşdırılmış məlumatların ötürülməsinə imkan verir.
Bu, banklar üçün əməliyyatların avtomatlaşdırılması, AML/KYC nəzarətinin gücləndirilməsi və risklərin azaldılması deməkdir. Ümumilikdə isə maliyyə sisteminin daha müasir və çevik modelə keçidini təmin edir.
Ani ödənişlər sistemi necə işləyir
AÖS fasiləsiz rejimdə — 24/7/365 fəaliyyət göstərir. Pul vəsaitləri 5–20 saniyə ərzində qarşı tərəfin hesabına köçürülür və bir əməliyyat üzrə limit 40 000 AZN təşkil edir.
Bu sürət xüsusilə biznes üçün vacibdir, çünki dövriyyə vəsaitlərinə dərhal çıxış likvidliyi artırır.
Sadələşdirilmiş identifikatorlar və istifadəçi təcrübəsi
AÖS mürəkkəb bank rekvizitlərinə ehtiyacı aradan qaldırır. Köçürmələr aşağıdakı identifikatorlar vasitəsilə həyata keçirilə bilər:
- mobil telefon nömrəsi
- FIN kod
- VÖEN
- elektron poçt ünvanı
Bu yanaşma ödəniş prosesini sadələşdirir və səhv riskini azaldır.
AniPay və kiçik biznes üçün imkanlar
AniPay çərçivəsində QR-ödənişlərin tətbiqi sahibkarlara POS-terminal olmadan ödəniş qəbul etməyə imkan verir. Praktikada həm statik, həm də dinamik QR-kodlardan aktiv istifadə olunur.
Ani vəsaitlərin hesablaşma hesabına köçürülməsi və aşağı komissiyalar kiçik və orta biznesin maliyyə dövriyyəsini yaxşılaşdırır.
Bankların tarif siyasətində dəyişikliklər
AÖS-ə keçid bankların tarif siyasətinə də təsir göstərib. Daxili köçürmələr üzrə komissiyalar azaldılır, QR-ödənişlər və rəqəmsal kanallar isə bonus və ƏDV geri al mexanizmləri ilə təşviq olunur.
Dövlət ödənişləri gecikməsiz
AÖS-ün dövlət ödəniş portalları ilə inteqrasiyası vergi, rüsum və cərimələrin real vaxt rejimində ödənilməsini təmin edir. Ödəniş statusu dərhal yenilənir ki, bu da xüsusilə biznes üçün əhəmiyyətlidir.
Təhlükəsizlik və yeni risklər
Ani ödənişlər yüksək təhlükəsizlik tələbləri ilə müşayiət olunur. Əməliyyatlar şifrələnmiş kanallar vasitəsilə həyata keçirilir və banklar real vaxt rejimində monitorinq aparır.
Eyni zamanda, əməliyyatların geri qaytarılmasının mümkünsüzlüyü istifadəçilər üçün əlavə diqqət və maliyyə savadlılığı tələb edir.
İqtisadi təsir və perspektivlər
Hesablaşmaların sürətlənməsi pulun dövriyyə sürətini artırır və maliyyə axınlarının şəffaflığını gücləndirir. Növbəti mərhələdə Open Banking və yeni fintex xidmətlərinin tətbiqi gözlənilir.
Nəticə
Ani Ödənişlər Sistemi Azərbaycanda yeni maliyyə magistralını formalaşdırır. Klassik card-to-card modelinin yerini daha sürətli, şəffaf və rəqəmsal ödəniş ekosistemi tutur.
